با ملاحظه اين آيات ، به خوبى روشن مىشود كه خداوند متعال تمام آنچه را كه ذكر شد « نعمت » ناميده و در هيچ يك قيد نشده كه اگر مقدمه آخرت شدند نعمت هستند . بنابراين ، نعمت عبارت است از هر آنچه خدا آفريده تا صلاحيت بهره مندى و رفع نياز مادى و روحى انسان را بنمايد و او را به كمال مادى و روحى برساند . همهء اينها به اصطلاح منطق ، حمل شايع نعمت است و آنها را نعمت ناميدن به هيچ وجه غلط نيست . ظاهراً منشأ اشتباه غزالى اشتباه وجود با ماهيت و يا مفهوم با مصداق است . توضيح اين‌كه : چون وجود نعمت‌ها را در اين جهان ، محدود و موقت و آميخته با ناخوشىها ديده و از طرفى نعمت‌هاى آخرت بدون رنج و آفات است ، حكم وجود را به مفهوم سرايت داده و چنين پنداشته است كه دوام و پايدارى در ماهيت و مفهوم نعمت اخذ شده ؛ در حالى كه در هر دو مرحلهء دنيا و آخرت مفهوم نعمت كاملًا محقق است . البته نحوهء وجود كاملًا متفاوت است . بنابراين همهء آنها نعمت است و لازم نيست كسى آن‌ها را وسيلهء آخرت قرار دهد تا نعمت بر آنها صدق كند . اگر از اين نعمت‌ها كه به منزلهء سرمايه در بازار دنياست براى سفر آخرت سود نبرد خود ضرر كرده نه اين كه عنوان نعمت بودن ، از نعمت سلب مىشود . جوانى و تندرستى نعمت است ؛ اگر چه كسى از آن نعمت حُسنِ استفاده را ننموده ؛ يا عقل ، نعمت و سرمايه است خواه كسى به فرمان او گوش بدهد يا نه . با توجه به توضيحى كه در تعريف نعمت داده شد ، تقسيم اوّل غلط است ؛ زيرا آن قسمتى كه گفته است : « نافع در دنيا و مضر در آخرت نعمت نيست » ، مسلماً نعمت است ؛ نهايت اين كه از نعمت سوء استفاده شده . آنچه مضر است به دست آوردن ثروت مثلًا از راه غير مشروع و زياده‌روى و خروج از ميزان شرعى و مصرف آن در مواردى است كه شرع نهى فرموده و لازم نيست ما در مفهوم نعمت استفادهء بالفعل را اخذ كنيم تا دچار چنين اشتباهى شويم ؛ زيرا صحيح است بگوييم : فلان شخص نعمت ثروت و جوانى و محبوبيت را داشت و از آن استفاده نكرد ؛ نه اين كه چون استفاده نكرد و يا سوء استفاده كرد و مقدمهء آخرت قرار نداد نعمت بر آن صدق نمىكند . هيچ وقت نعمت مضر نيست